De avond

Het wordt een avond die de toeschouwer innerlijk heen en weer beweegt. Tussen religieuze thema’s (het is tenslotte kerst) en atheïsme, tussen kindertijd en volwassenheid, tussen klassieke en moderne vormen, tussen poëzie en spreektaal, klucht en kommernis, realisme en symboliek. Over de volgorde van de eenakters kunnen we op dit moment nog niets zeggen. Die komt er pas als alles (bijna) af is. We zullen bij de samenstelling de balans tussen de hiervoor genoemde kenmerken in de gaten houden. De bezoeker krijgt drie van de volgende voorstellingen te zien:

 

Winter - Jon Fosse

Jon Fosse is sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw niet meer weg te denken uit het hedendaagse theater. Zijn komst was met enige overdrijving ‘profetisch’ te noemen. Met zijn stukken kliefde hij de tijd doormidden en legde de anatomie bloot van de mens op de drempel naar de 21ste eeuw. Zijn kale dialogen, waarin weinig gezegd wordt en waaruit veel onuitspreekbaars spreekt, zijn als muziekpartituren. 

 

Winter gaat over een man die in het park een vrouw ontmoet. Hij kent haar niet, maar zij beweert dat ze getrouwd zijn. Het leidt tot een bizarre situatie, waar de man zich aanvankelijk nog uit probeert te redden. Maar zij laat hem niet los. Hij blijft maar aan haar denken, en wil uiteindelijk met haar mee, een nieuw leven tegemoet.

Het stuk is een pareltje onder de toneelstukken voor een man en een vrouw. Achter de dialogen gaat een wereld schuil als onder een winterse sneeuwdeken. De toeschouwer weet dat die daar is, want je kunt het voelen. Pas als het gaat dooien zul je die wereld kunnen zien. Alleen blijft het winter. 

 

De kaalheid van Fosse’s stijl vraagt om een sobere vormgeving. Het gaat eerder om een lege dan een volle ruimte. Nog preciezer: een ruimte die ‘leeg’ voelt. Lynn Schutters stijl is meestal puur en rauw. Met enkele eenvoudige middelen kan ze de vereiste sfeer neerzetten waarin acteurs Edouard Kain en Claire Hordijk de eenzame man en vrouw tot leven wekken.

 

Een vrouw alleen - Dario Fo, Franca Rame

Een stuk uit de jaren ‘70, waarin geheel in de sfeer van de tijd, het thema emancipatie centraal staat. Een vrouw zit opgesloten in haar huis. Dat heeft haar man gedaan, nadat zij (kortstondig) van de vrijheid heeft geproefd om haar verlangens te volgen. Ze had een affaire met een jongere man, maar die werd ontdekt. Nu doet ze hele dagen het huishouden en zorgt ze voor haar zwager, die een ongeluk heeft gehad en in het gips gewikkeld zit. 

 

De tekst is kort maar krachtig. In enkele bladzijden roept Fo een heel achterland op. Het is een vrouw met een geschiedenis van huiselijk geweld en een zelfmoordpoging, Ze is alleen, maar praat haar eenzaamheid goed door het zo te draaien dat het haar eigen wil is. “Verder ben ik gelukkig hoor, heel gelukkig. Ik heb alles, echt alles, ik heb alles…” zegt ze terwijl ze tegen haar tranen vecht. Maar wij weten: ze is zo radeloos, dat ze binnen no time haar hele levensverhaal opbiecht aan haar nieuwe buurvrouw.

 

Wat we interessant vinden, is het feit dat we vandaag in een volgende etappe zijn met de emancipatie. De situatie van de jaren ’70, waarin veel vrouwen nog door de maatschappelijke norm werden gedwongen om te trouwen – die situatie is tegenwoordig anders. Maar toch is het stuk nog relevant. Want in de woorden “ik heb alles” klinkt in een hedendaagse interpretatie een sterk materiële behoefte door. Misschien heeft ze gekozen voor financiële zekerheid? 

 

Mooi Weer & Zo plaatst de vrouw bij de kerstboom. Het open raam geeft bij Fo communicatieve toegang tot de overbuurvrouw. Zij is een willekeurige praatpaal, waartegen de hoofdpersoon spreekt, ook al kent ze haar niet. In onze tijd kunnen we eventueel zoeken naar een equivalent.  Daar waar de sociale cohesie in de buurt is komen te vervallen, vervangt misschien een telemarketeer deze rol. De vrouw zit aan de telefoon, of ze skypt. Of misschien laten we het überhaupt in het midden tot wie zij zich richt door het veel abstracter te ensceneren. Die keuze hebben we nog niet gemaakt. Zeker is wel, dat deze monoloog aan actrice Maxime Heemskerk de gelegenheid biedt om direct of indirect contact met het publiek te hebben. Ook al moeten we op anderhalve meter blijven, ‘aanraakbaarheid’ blijft een belangrijk kenmerk van onze stijl. Dat kan met deze monoloog hoe dan ook. 

 

Het eerste mirakel van het kindeke Jezus - Dario Fo

In deze monoloog vertelt Fo het kerstverhaal opnieuw. Aanvankelijk is het nog de bekende versie, maar als gauw krijgen we de heilige familie te zien als een gezin met herkenbare en minder herkenbare problemen. Jozef en Maria worden werkende ouders, Jezus struint alleen op straat. Ze zijn als vluchtelingen een minderheid geworden. Om geaccepteerd te worden, begint Jezus aan zijn eerste mirakel. 

 

Fo hanteert een typische, volkse humor. De tekst vraagt om een levendige vertelling. Het is voer voor de acteur, die met stem en fysiek de bijbelse figuren gestalte moet geven - alsof hij zelf getuige van het hele gebeuren is geweest. 

 

Délano van den Berg en Edouard Kain zullen beiden de monoloog instuderen. Ieder op hun eigen manier, waarbij zij elkaar zullen bijstaan. Zo krijgen we twee versies van hetzelfde stuk. 

 

Ook hier zal de kerstboom het decor zijn. Wellicht met stalletje eronder, dat door de acteur als een miniatuur-poppenspel gehanteerd kan worden om bepaalde scènes te ondersteunen. 

 

Adam in ballingschap - Joost van den Vondel

Vondels verzen verklanken is de uitdaging in deze voorstelling. Wanneer dat goed gebeurt, ervaar je als toeschouwer iets heel bijzonders: je eigen taal, het Nederlands, klinkt vreemd maar toch versta je het. Vondels zeventiende-eeuwse poëzie is pittig voor onze oren. Tegelijkertijd spreekt er een enorme kracht en pracht uit. 

 

Het mooie aan Adam in ballingschap als drama is, dat het zich afspeelt op een bruiloftsfeest, namelijk dat van Adam en Eva. Ondertussen beramen de kwade engelen een plan om het echtpaar ten val te brengen. Eva luistert uiteindelijk naar de slang en eet van de verboden vrucht. Daarop worden zij en haar man uit het paradijs verbannen. Ieder huwelijk kent zijn beproevingen. 

 

Het stuk pas mooi in onze kerstthematiek. Nadat Adam en Eva uit het baarmoederlijke paradijs verbannen zijn, worden zij van de eenheid in de verdeeldheid gestort. Vanaf nu zijn ze twee mensen die alleen zijn én samen met de ander. Hun relatie zal niet meer vanzelf gaan. Ze zullen conflicten aan moeten gaan en moeten overwinnen. 

 

Dinner for one – Lauri Wylie

Een klassieker die eigenlijk geen introductie behoeft. Een oude dame viert haar verjaardag, maar de gasten zijn al jaren dood. De butler valt voor hen in. Maar na elke toast wordt het uitvoeren van zijn taak lastiger…

 

De traditie van het komediespelen is (in ons land) onderschat. Dat is jammer en onterecht. Want wat heeft er meer verbindende uitwerking op het publiek dat de energie die zo’n voorstelling genereert? Elsie de Brauw en Délano van den Berg zullen deze sketch opnieuw invullen. De regie van Johan Simons zal de klucht een rafelrand geven. Met humor, maar enigszins confronterend ook. 

 

Ervanuit gaand dat een deel van het publiek de tv-versie kent, maar een deel ook niet, kunnen we zoeken naar elementen die herkenning en vervreemding teweeg brengen. Wat doen we bv. met de bekende tijgerkop op de vloer? En duiken mevrouw en de butler aan het eind van het diner hier ook met elkaar in bed?

Foto's: Maarten Laupman. Grafisch ontwerp affiches: Lieselot